Çanakkale içinde vurdular beni
Ölmeden mezara koydular beni
Ah gençliğim eyvah
Çanakkale içinde aynalı çarşı
Ana ben gidiyom düşmana karşı
Ah gençliğim eyvah
Çanakkale içinde bir uzun selvi
Kimimiz nişanlı kimimiz evli
Ah gençliğim eyvah
Çanakkale içinde bir dolu selvi
Ana babalar ümidi kesti
Ah gençliğim eyvah
03 Ocak: Ruslar Tutak ve Ardahan’ ı işgal eder.
07 Ocak: Sarıkamış bozgunu. Türk ordusundan geri
çekilmeye başlar.
10 Ocak: Hafiz Hakkı Paşa 3.Ordu komutanlığına getirilir.
13 Ocak: Oltu Rusların eline geçer.
13 Ocak: İngilizler Çanakkale Boğazı’na deniz saldırısı yapmaya karar verir.
14 Ocak: Süveyş’ e doğru 1.Kanal Harekâtı başlatılır.
20 Ocak: Mezopotamya cephesinde Kurna’ da l .Rota Muharebesi.
20 Ocak: Sofya’ da ataşemiliter olan Mustafa Kemal’ in 19.Tümen
komutanlığına atanması.
03 Şubat: l .Kanal Harekâtı başarısızlıkla neticelenir.
09 Şubat: Bitlis’te Ermeni ayaklanması.
12 Şubat: Mahmut Kâmil Paşa 3.Ordu komutanı olur.
15 Şubat: Mısır cephesindeki 4.Ordu Gazze’ ye geri çekilir.
17 Şubat: Müttefik donanması Çanakkale Boğazı’nın girişini
bombalamaya başlar.
19 Şubat: Çanakkale’ deki bombalama yoğunlaşır.
24 Şubat: Anzak Kolordusu’ nün Çanakkale’ ye yollanması kararlaştırılır.
25 Şubat: Mustafa Kemal Eceabat’a gelir.
28 Şubat: Ruslar Hopa’ yi işgal eder.
07 Mart: Nusret, Çanakkale Boğazı’nda Erenköy koyuna gizlice
mayın döşer.
11 Mart: General Ian Hamilton Akdeniz Seferi Kuvvetleri Komutanı
olur.
11 Mart: Mezopotamya cephesinde Zemzir Muharebesi.
13 Mart: Arhavi Rus Kuvvetleri tarafından işgal edilir.
18 Mart: Müttefik donanması Çanakkale Boğazı’nda ağır yenilgiye
uğrar.
22 Mart: Müttefikler Gelibolu Yarımadası’na asker çıkarmaya karar
verir.
24 Mart: Liman Paşa 5. Ordu Komutanlığı’na getirilir.
28 Mart: Ağrı Ruslar tarafından işgal edilir.
07 Nisan: Ermeni Çeteleri Van civarında tertibat almaya başlar.
13 Nisan: Gelibolu’ ya çıkarma yapacak kuvvetler Ljmni’ de toplanmaya başlar.
13 Nisan: Artvin’ de Ruslar tarafından işgal edilir.
14 Nisan: Mezopotamya cephesinde 6.Ordu teşekkül edilir.
14 Nisan: Van’ da Ermeni isyanı patlak verir, isyancılar kontrolü ele geçirir.
24 Nisan: Ermeniler için tehcir karan alınır.
25 Nisan: Müttefik kuvvetleri Gelibolu Yarımadası’na ve Kumkale’ye
çıkarma yapar.
28 Nisan: l.Kirte Savaşı. Çanakkale’ de birinci İngiliz hezimeti.
02 Mayıs: Duman Muharebesi. Türkler Kafkas cephesinde yenilgiye
uğrar.
06 Mayıs: Rus orduları büyük saldırıya başlar.
08 Mayıs: 2.Kirte Savaşı. Müttefikler Gelibolu’ da biraz ilerlerler.
10 Mayıs: İngilizler Mezopotamya’ da Amara’ yi işgal eder.
11 Mayıs: Malazgirt Ruslar’ in eline geçer.
14 Mayıs: Ruslar Muş’u ele geçirir.
14 Mayıs: 1. Tortum Muharebesi. Rus orduları Tortum yakınlarında
durdurulur.
17 Mayıs: Ruslar Van’ ı işgal eder.
19 Mayıs: Gelibolu’ da büyük Türk saldırısı başarısızlıkla sonuçlanır.
19 Mayıs: Nurettin Paşa 6. Ordu Komutanlığı’na getirilir.
21 Mayıs: İngiliz kuvvetleri Ammara şehrini ele geçirir.
31 Mayıs: 2.Rota Muharebesi. İngilizler Irak’ ta Türk Kuvvetleri’ni
yenilgiye uğratır.
04 Haziran 3. Kirte Savaşı. İngilizler önce ilerler, sonra geri
püskürtülür.
12 Haziran 2.Tortum Muharebesi. Rus saldırısı püskürtülür.
22 Haziran Kerevizdere mevkiinde Fransızlar saldırıya geçer ama
püskürtülür.
28 Haziran Seddülbahir sektöründe, Zığındere’ de çok kanlı
çarpışmalar.
10 Temmuz :Ruslar Van Gölü’ nün güneyinden saldırıya geçer.
12 Temmuz: Fransızların Kerevizdere’ deki büyük saldırısı başarısız
olur.
15 Temmuz: İlk Türk birliği Galiçya cephesine doğru yola çıkar.
25 Temmuz: İngilizler Mezopotamya cephesinde Nasıriye kentini ele
geçirir.
26 Temmuz: Türkler Malazgirt’ i geri alır.
03 Ağustos: Ağn, Muş ve Tatvan Türk kuvvetlerince geri alınır.
05 Ağustos: Ruslar Malazgirt’ i tekrar ele geçirir.
05 Ağustos: Kafkasya cephesinde Türkler karşı saldırıya geçer.
06 Ağustos: Müttefikler Anafartalar’a ikinci büyük çıkarmayı gerçekleştirir.
06 Ağustos: Avustralyalılar boğaz boğaza çarpışmalardan sonra Kanlısırt mevkiinin bir
ölümünü ele geçirir.
07 Ağustos: Anzak kuvvetleri Anburnu ve Sanbayır’ da taarruza geçer.
08 Ağustos: Mustafa Kemal Anafartalar Grubu komutanlığına getirilir.
10 Ağustos: Mustafa Kemal’ in Conkbayın karşı taarruzu düşmanı geri
atar.
21 Ağustos: Müttefiklerin Çanakkale’ deki son büyük saldırısı da
başarısız olur.
24 Eylül: Galiçya’ daki IS.Kolordu Ruslara karşı üstünlük sağlar.
26 Eylül: l.Kut Savaşı: İngilizler Kut-ül-Amara’ yi ele geçirir.
03 Ekim: Aziziye şehre İngilizlerce işgal edilir.
07 Ekim: Gelibolu’daki urana iki taraf askerlerine de büyük zayiat verdirir.
08 Ekim: Hakkari Rus kuvvetlerince işgal edilir.
12 Ekim: Bulgaristan, ittifak kuvvetleri yanında savaşa girer.
17 Ekim: ingiliz general Hamilton Çanakkale’ den ayrılır, yerine
Monroe gelir.
22 Kasım: Selmanpak Muharebesi: Mezopotamya’ da İngiliz saldırısı
durdurulur.
22 Kasım: İngiliz General Monroe, Gelibolu’ nün tahliyesini önerir.
27 Kasım: Mustafa Kemal Edirne’ ye 16. Kolordu Komutanlığı’na
atanır.
30 Kasım: Irak’ ta Türk ve İngiliz kuvvetleri arasında Delabiha
Muharebesi.
07 Aralık: Türk ordusu, İngiliz kuvvetlerini Kut-ül-Amara’ da
kuşatmaya alır.
19 Aralık: Gelibolu’ da düşman Arıburnu ve Anafartalar’dan
çevrilir.
21 Aralık: Ruslar İran’ in Kum kentini işgal eder.
26 Aralık: Osmanlı Hükümeti 2.Kanal Seferi’ ne karar verir.
27 Aralık: İngilizler Seddülbahir bölgesinden de çekilmeye karar verir.
“Bombasırtı Olayı (14 Mayıs 1915) çok önemli ve dünya harp tarihinde eşine rastlanması mümkün olmayan bir hadisedir. Karşılıklı siperler arasındaki mesafe 8 metre, yani ölüm muhakkak. Birinci siperdekilerin hiçbirisi kurtulmamacasına hepsi düşüyor. İkinci siperdekiler yıldırım gibi onların yerine gidiyor. Fakat ne kadar imrenilecek bir soğukkanlılık ve tevekkülle biliyor musunuz? Bomba şarapnel,kurşun yağmuru altında öleni görüyor, üç dakikaya kadar öleceğini biliyor ve en ufak bir çekinme bile göstermiyor. Sarsılma yok. Okuma bilenler Kuran-ı Kerim okuyor ve Cennet’e gitmeye hazırlanıyor. Bilmeyenler ise, Kelime-i Şahadet getiriyor ve ezan okuyarak yürüyorlar. Sıcak cehennem gibi kaynıyor. 20 düşmana karşı her siperde bir nefer süngü ile çarpışıyor. Ölüyor, öldürüyor. İşte bu Türk askerinde ruh kuvvetini gösteren dünyanın hiçbir askerinde bulunmayan tebrike değer bir örnektir. Emin olmalısınız ki Çanakkale Muharebelerini kazandıran bu yüksek ruhtur.”
Mustafa Kemal ATATÜRK
Çanakkale Savaşı benzersiz insanlık manzaralarına sahne olmuştur. Muharebe esnasında taraflar karşılıklı mola vererek, yakın siperlerden şehitlerini ve cesetleri toplamak için çıkarlardı. Bu molalarda taraflar arasında su, sigara ve yiyecek alışverişi olurdu. Karşılıklı yapılan bu ikramlar,savaş alanında dahi insanlık ruhunun her şeyin üzerinde tutulduğunun kanıtlarıdır. Bir gün, 57.alayın sakası yolunu şaşırarak düşman mevzilerine düşer. Şaşkınlığını gizlemeye çalışarak “Beni komutanım gönderdi, bu yaz sıcağında suya ihtiyacınız vardır, diye düşünmüş” der. Buna çok sevinen karşı tarafın askerleri de, su dolu torbaları alıp sakanın katırını konserve ve çikolata ile yükleyerek geri gönderirler. Bu sevecen olay, insani değerlerin milli vasıflara nasıl işlediğini gözler önüne sermektedir.
Çanakkale Savaşı yalnız bizim tarihimizin değil yakın dünya tarihinin en önemli savaşlarından biridir.
Çanakkale Boğazı’nı savaş gemileriyle zorlayarak aşma, böylece İstanbul’a kavuşma isteği Avrupa büyük devletlerinin öteden beri özlemidir.
1914 yılında I. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla İtilaf devletleri bu isteklerini gerçekleştirme fırsatının doğduğuna inandılar. Bu inançla İngiltere ve Fransa işbirliği yaparak 3 Kasım 1914 günü alacakaranlıkta Bozcaada’dan Boğaz’ın ağzına doğru yaklaştılar. Buradan istihkamlarımıza doğru ateş açtılar, İngilizler Seddülbahir ve Ertuğrul tabyalarını, Fransızlar da Anadolu yakasında Kumkale ve Orhaniye tabyalarını havantopu ile dövdüler. Cephaneliğimize isabet eden top mermisiyle on bir ton barut havaya uçtu, subay ve erlerimiz şehit düştü, İngiliz Donanma Komutanı Amiral Carden Çanakkale önlerinde gösteriler yaptı, düşman denizaltıları boğazı geçmeye kalktılar.
24 Kasım 1914 günü bir Fransız denizaltısı Boğaz sularında görüldü. bu denizaltıyı gören topçularımız düşman üstüne ateş yağdırmaya başladı. 2 Aralık günü İngiliz denizaltısı da bir deneme yaptı. Derinden engelleri aşarak Boğaz’a girdi. Yediyüzelli metre ilerde bulunan Mesudiye zırhlısına torpil atarak bu gemimizi batırdı. Zırhlımızda bulunan subaylardan on’u ve erlerimizden yirmi dördü şehit düştü.
19 Şubat 1915 günü düşman savaş gemileri öğleye kadar uzun menzilli bir bombardımana girişti. Boğaz’a iyice sokuldular. Tabyalarımız akşama doğru düşman savaş gemilerine karşılık verdi. Ertuğrul ve Orhaniye tabyalarından atılan ateş karşısında düşman oldukça bocaladı.
İtilaf devletleri gemileri diledikleri gibi ilerleyemiyor, amaçlarına ulaşamıyordu. Lodos fırtınasını başarısızlıklarının nedeni olarak görüyorlardı. Havalar düzelince yeni saldırılar düzenlendi. Yine sonuç alınamayınca düşman gemilerine komuta eden Amiral Carden görevden alındı. Yerine 17 Mart 1915 günü Robeck atandı. Yeni komutan 18 Mart 1915 günü donanmayla Boğaz’a saldıracağını, yakında İstanbul’da olacağını Londra’ya bildirdi.
Bu arada Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanı Albay Cevat Çobanlı 17/18 Mart gecesi boğaz’a mayın hattı döşenmesi emrini verdi. Aldığı emir gereği Binbaşı Nazmi Bey Nusret Mayın gemisi ile o gece yirmi altı mayın, Boğaz’a on birinci hat olarak döşendi. Boğaz’daki mayın sayısı on bir hat olarak 400′ü aşmıştı.
18 Mart 1915
İngiliz ve Fransız savaş gemilerinden oluşan, o dönemin en büyük deniz gücü, üç filo olarak sabahleyin Çanakkale Boğazı’na girdi.
Bu donanmanın ilk grubunu oluşturan filoda, İngilizlerin Queen Elizabeth zırhlısı ile İnflexible, Lord Nelson ve Agamemnon savaş gemileri bulunuyordu.
İkinci grupta İngiliz Kalyon Kaptanı komutasında Ocean, İrresistible, Wengeance Majestic gibi savaş gemileri yer almıştı. Üçüncü filo ise Prince, Bouvet, Suffren gibi Fransız savaş gemilerinden oluşuyordu.
İngilizler ve Fransızlar zayıf Türk savunmasını kolayca susturarak Boğaz’ı kolayca geçebileceklerim umuyorlardı. Bu umut ve güvenle 18 Mart 1915 günü düşman savaş gemileri şiddetli bir ateşe başladılar. Rumeli Mecidiyesiyle merkez bataryaları şiddetli bir ateşe tutuldu. Boğazdaki düşman gemileri Hamidiye istihkamlarına yüklendi. Bunu gören Dardanos bataryaları ateşi üzerlerine çekmeye çalıştı. Az sonra, tüm gemiler, Dardanos’a saldırdı. Dardanos tabyamız saldırılara şiddetle karşı koydu. Bu arada Mesudiye tabyası da ateşe başlamıştı. Mesudiye üzerine ateş açılınca Hamidiye onun yardımına koştu. Bu arada kıyı bataryalarımız düşman üstüne ateş yağdırmaya başladılar. Bunalan düşman kaçmak isterken topçu atışlarıyla karşılaşıyordu. Düşman gemilerine göz açtırılmıyordu. Karşılıklı bu korkunç bombardıman bir saat kadar sürdü. Bu karşılıklı bombardımanı bir yabancı yazar şöyle anlatıyor:
«insan manzarayı gözlerinin önünde canlandırabilir. Kaleler, toz duman bulutları içinde kaybolmuşlarda Yıkıntıların arasından arada bir alevler yükseliyordu. Gemiler, çevrelerinde fışkıran sayısız su sütunları arasında yavaş yavaş hareket ediyorlar, bazen duman ve serpintiler arasında iyice görünmez oluyorlardı. Tepelerden ateş eden havan toplarının alevleri görülüyor, ağır toplar yer sarsıntıları gibi gümbürdüyordu.»
Bombardıman sırasında Türk tabya ve bataryaları büyük zarar görmüştü. Amiral Robeck Fransız gemilerini geri çekerek İngiliz savaş gemilerini ileri sürdü. Tam bu sırada müthiş patlamalar oldu. Bouvet ve Suffren savaş gemileri mayına çarparak sarsıldılar, manevra kabiliyetini kaybettiler. Bir gece önce Nusret mayın gemisinin döşediği mayınlar görevlerini yapmışlardı. Boğazın berrak sulan üzerinde bir dev gibi yatan Bouvet ve Suffren’e tarihi Hamidiye bataryamızın keskin nişancıları ateş açtılar. Çanakkale Geçilmez kitabının yazarı Alan Moorehead olayı şöyle anlatıyor.
«Saat 13.45′de Suffren’in az gerisindeki Bouvet müthiş bir patlamayla sarsıldı. Güverteden göğe kesif bir duman yükseldi. Gittikçe hızlanarak yana yattı, devrilip gözden kayboldu. Olayı görenlerden birinin ifadesine göre «Bir tabak, suda nasıl kayıp giderse o da öylece kayıp gitti.»
Türk tabyaları, Boğaz’ı geçmeye çalışan düşman gemilerine durmadan ateş ettiler. Bu arada düşman Boğazdaki mayınları temizlemek için mayın tarayıcılarını boğaza soktu. Tabyalarımız mayın tarayıcılarına ateş açtılar. Açılan ateş yağmur gibi yağmaya başlayınca düşmanlar panik içinde kaçtılar. Bu arada düşman savaş gemilerinden İnflexible, İrressitible büyük hasar gördü. Batanlar oldu. Daha sonra Queen Elisabeth ve Agamemnon yaralandı. İtilaf devletleri Çanakkale Boğazı’nı denizden aşamadılar. Büyük kayıplar vererek : Çanakkale Boğazı’nın geçilemeyeceğini öğrendiler.
İtilaf devletleri Çanakkale Boğazı’nın savaş gemileri ile aşamayınca bu kez çıkarma yapmayı planladılar. Artık Çanakkale kara savaşları başlıyordu. Kara savaşında düşmanın nereden çıkarma yapabileceği tartışıldı. Mustafa Kemal Kabatepe ve Seddülbahir’den, Alman komutan Von Sanders ise Bolayır ve Anadolu yakasından çıkarma yapılabileceği görüşündeydi. Alman komutanı Von Sanders’in görüşü ağır bastı, ve askerler o yöreye yerleştirildi.
Düşman güçleri 25 Nisan 1918 sabahı Mustafa Kemal’in düşündüğü noktadan saldırdı. 19. Tümen Komutanı Mustafa Kemal Kocaçimen’de Conkbayır’da, savaştı. Cephanesi biten askerlere :
— Süngü tak emrini verdi. Daha sonra ;
— «Ben size taarruz emretmiyorum. Ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman içinde yerimize başka kuvvetler ve başka komutanlar geçebilir» dedi. Tarihin bu en büyük siper savaşı başlamıştı. Siperler arası uzaklık sekiz on metre kadardı. Türk siperlerinden hiçbir asker ayrılmıyordu. Şehit düşenlerin yeri hemen dolduruluyordu. Her adım başına bir mermi düşüyor; toprak adeta tüterek kaynıyordu. Düşman dalgalar halinde Conkbayır’a doğru ilerliyordu. Bu arada Mustafa Kemal, Anafartalar Grup Komutanlığına atandı. Anafartalar Savaşı’nda düşmanın attığı şarapnel misketi Mustafa Kemal’in göğsüne isabet etti. Ancak cebindeki saate çarptığından bir şey olmadı.
Kısa sürede Türk ordusu her yerde büyük başarılar kazandı. Düşman şaşkına döndü, bozguna uğradı.
Çanakkale kara savaşlarının en önemli cepheleri; Kumkale, Beşike, Bolayır, Seddülbahir, Anbumu, Kabatepe, Conkbayırı ve Anafartalar’dır. 19 - 20 Aralıkta Anafartalar ve Arıburnu cephesi, 8-9 Ocak’ta Seddülbahir düşmanlar tarafından boşaltıldı. Böylece 1915 baharında parlak umutlarla karaya ayak basan birleşik düşman ordusu 1916 kışında bozguna uğrayarak çekip gitti.
Çanakkale savaşlarında 250 binin üzerinde askerimiz şehit düştü. Düşman kayıpları ise bu rakamın üstündedir.
Çanakkale savaşlarının unutulmaz kahramanı, Anafartalar Grup Komutanı Mustafa Kemal’in başarısı ilerde başlayacak Ulusal Kurtuluş Savaşı’mızın kaynağı oldu.
Bağımsızlığımızı savunmak, yurt topraklarımızı korumak için yapılan savaşlar kutsaldır. Çanakkale, Ulusal Kurtuluş Savaşımız kutsal destan savaşlara birer örnektir
Son Yorumlar